Sanfor
Dokuma ve terbiye işlemleri sırasında kumaşta özellikle çözgü yönünde meydana gelen gerilmenin yok edilmesi, böylece liflerin doku içinde rahat ve gerilmesiz hale getirilmesi sanforla sağlanır.
Sanfor ünitesinde nemli ısının etkisiyle dokuma kumaşta enlemesine ve boylamasına zoraki bir büzülme elde edilir. Bu sayede %1 sınırında kumaş büzülmez yapılır.
Önce çözgü yönünde gerilerek atkı yönünde büzülme sağlanır. Çözgü yönünde çektirme işleminde kumaş kauçuk bantlı çektirme sisteminde genişçe bir kauçuk bant üzerine oturtulur. Kumaş, sıcak silindirle lastik bant arasından geçerken çekme sağlanır. Burada yapılan çekme kumaş tipine ve özelliklerine bağlıdır.
Kauçuklar sürekli olarak su ile soğutulurlar. Gerdirme miktarına göre lastik bant sıcak silindire yaklaşır.
Sıcak silindir ile kauçuk bant ayrı-ayrı tatbiklidirler. Sanforlama işlemine yön veren ayarlar bunların hızları ile ilişkilidir.
Kumaş hızı, giriş ve çektirme tamburları arasında tambur ve çıkış silindiri arasındaki hızdan daha yüksektir. Bu hız farkı çektirme miktarına bağlıdır.
Sanfor ünitesinden çıkan kumaş nemli bir biçimde palmer ünitesine sevk edilir.

Palmer (Keçeli Silindirler)

Keçeli silindirler çektirme etkisinin artırılmasını ve elde edilen çekmezliğin sabitlenmesini, kumaşın kurutulup ütülenmesini, karakteristik bir apre verilmesini sağlar. Bunlar üzerinde keçe kaplı buharla ısıtılan silindirlerdir. Bir tanesi büyük (yaklaşık 2 ton ağırlığında) olup, sabitleme işlemi bu silindirle etrafındaki küçük silindirler arasında olur.
Sanfor sırasında ortaya çıkan en büyük hatalar “sanfor kırığı ve marollama” hatalarıdır.
Sanfor kırığı kumaştaki nem yüzdesinde oluşan büyük değişmeler olduğunda ve kumaşta katlanma oluştuğunda meydana gelir.
Marollama hatası ise genellikle kumaşın yaş geçmesi durumunda ortaya çıkan bir problemdir. Çok nemli olarak gelen kumaş keçeli silindirlerde tam ütülenmeyip dalgalı ve kıvrımlı bir yapı oluşmasına sebep olur.
Her iki hata da ancak kumaş tekrar sanforlanarak giderilebilir. Bu şekilde de kumaşın maliyeti arttığı gibi kalitesi de düşer.

Soğutma Silindirleri : Palmerden çıkan sanforlanmış kumaş bu ünitede soğutulur. Soğutma işlemi içinde su dolu olan 3 adet silindirle yapılır.

Sanforlama İşleminin Kumaş Tutumuna Etkisi

Sanforlama işleminden geçmiş kumaş aldığı aprenin de etkisiyle kibar bir tutum kazanır. Sanforlama işlemiyle kumaş yapısı sıklaşır ve dolgun bir tutum kazandırılır.
Dolgun bir tutum kazanan kumaş lastik bantlı kompresif çektirmede parlak bir kaplama işlemi ile elde edilir.

Sanforlama İşleminde Kumaş Testleri

Sanforlama işleminden önce, sonra ve bu işlem sırasında yapılan üç ayrı test vardır.
İşlem öncesi yapılan test sadece tip değişikliği olduğunda yapılır. İşlem öncesi dokumadan gelen kumaştan bir metre uzunluğunda numune alınıp çözgü ve atkı yönünde birbiri ile kesişmeyecek şekilde 50 cm aralı noktalar işaretlenir. Bu şekilde işaretlenen numune standart koşullarda üç kez yıkanıp her seferinde boyuttaki değişim tespit edilerek makinenin hızı, çektirme yüzdesi ve burulması tespit edilir.
İşlem sırasında yapılan test işlem akışının gidişatını kontrol etmek ve kumaşın istenen değerleri taşıyıp taşımadığını belirlemek için yapılır.
İşlem bitiminde ise doka sarılı kumaş kalite kontrole gönderilmeden önce yaklaşık 15 cm içeriden paralel çizgiler çizilir ve atkı boyunca bir metre ötesi işaretlenir. Bu iki noktanın kumaş kenarına olan uzaklığı ölçülür ve iki nokta arası mesafe farkları burulmayı verir. Bu numune standart olarak üç kez yıkanır ve her yıkamadan sonra burulma ve çekme yüzdelerine bakılır. Neticeler değerlendirilir.
Yıkamadan sonra toleranslar çekme için %1, burulma için ise %3 olarak belirlenmiştir.


Buharlayıcı : Kumaşın dikdörtgen bir oda içinde bir seri kılavuz yardımıyla yukarı aşağı taşındığı ve bol miktarda buhar içeren bir makinedir.

Atkı Boyalama

Bu işlem sanforlama makinesi ile bütünleşmiştir. Sanfor ile palmer ünitesi hariç diğer tüm bölümler bazı kullanım değişikliklerine rağmen aynen kullanılır. Atkısı kullanılmamış (beyaz) olan denim kumaşı mavi veya siyah boyanıp değişik tipte kumaşlar elde edilir. Atkı boyamada genellikle bazik karakterli kükürt boyalar kullanılır.
Boyalama işlemi için kumaş giriş kısmına yerleştirilir, kumaş aynen sanforlanacak denim kumaşı gibi fırçalama ve yakmadan geçip boya birimine getirilir.
Boya bölümü 5 ayrı tekne ve bir buhar merkezinden oluşur. Bu teknelerin ilk ikisi boyama, üçüncü ve dördüncüsü yıkama, beşincisi ise nötralize işlemi yapar.
Denim kumaşı iki boyama teknesinden geçip üstteki buharlamaya geçer.Kumaştaki boyanın sabitlenmesi rulolu boyama ünitesinde sağlanır. Yüksek basınçtaki buhar sayesinde kumaşa sabitlenir.
Kumaş boyamadan sonra yıkama teknelerine gelir. Yıkama işleminde kumaşta bulunan fazla boya alınır, kumaşın PH’ ı düşürülmeye başlanır. En son tekne olan nötralizasyon teknesinde ise bazik yapıdaki kumaş asetik asit ve hidrojen peroksit yardımıyla nötr hale getirilmeye çalışılır.
Sanforlama işleminde kumaşa apre vermekte kullanılan tekne boyama işleminde son yıkama birimi olarak kullanılır. Burulmadan çıkan kumaş kurutma silindirinde kurutulup sanfor ve palmer ünitelerine girmeden soğutma silindirlerinde soğutulur ve doka sarılır.
Boyama işleminde enine daralma çok az tutulur. Boyama teknelerinin arasında üç adet tansiyon vardır. Doklara sarılan kumaş genellikle sanforlandıktan sonra kalite kontrol bölümüne geçer. Boyalı kumaşın sanfor işlemi normalden farklı olup yakma işleminde ise alev daha az olup apre çözeltisi de farklı olur.
Buharın içeriği kontrol edilebilir ve gerekli durumlarda havasız ortamlarda çalışabilir. Kumaşın giriş ve çıkışı buharla ısıtılan ağız kısımlarında yapıldığı için kumaş üzerinde damlacık lekeleri oluşmaz. Buharın kumaşa tatbik süresi kumaşın geçiş hızı değiştirilerek ayarlanır.